Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda güvenliğini ve tüketicilerin haklarını korumak amacıyla hazırlanan Yeni Gıda Yönetmeliği’ni Resmi Gazete’de yayımladı. Bu düzenleme, 31 Aralık 2025’ten önce Türkiye’de yaygın olarak tüketilmeyen gıda ve bileşenlerini kapsıyor. Ayrıca, piyasaya arz süreçlerinde sıkı denetim ve bilimsel onay şartı getiriyor.
YENİ GIDA KAVRAMI VE KAPSAMI Güncellenen yönetmelik ile birlikte, moleküler yapısı değişen, mikroorganizmalardan, mantarlardan ya da alglerden elde edilen gıdalar “yeni gıda” olarak tanımlanıyor. Bunun yanı sıra, hücre veya doku kültürü kullanılarak üretilen gıdalar ve özel üretim süreçleriyle elde edilen, besin içeriği önemli ölçüde değişmiş ürünler de bu kapsama alınmış durumda. 100 nanometre altındaki özel amaçlarla üretilen nanomateryaller de denetim altına alınacak.
YASAKLAR VE İSTİSNALAR Günlük hayattaki hassasiyetler ve güvenlik kriterleri göz önünde bulundurularak belirli yasaklar uygulanacak. Buna göre:
– Domuz ve böcek kaynaklı gıdalara yönelik başvurular kabul edilmeyecek.
– Bu ürünlerin “Yeni Gıdalar Listesi”nde yer alması ve piyasaya sunulması kesinlikle yasak.
– Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO), enzimler, katkı maddeleri ve aroma vericiler kendi özel mevzuatlarına uymaya devam edecek.
ONAY VE DENETİM SÜRECİ Gıda işletmecileri, yeni bir ürün piyasaya sürmeden önce Tarım ve Orman Bakanlığı’na danışmak ve onay almak zorunda. Süreç şu şekildedir:
– Bilimsel Değerlendirme: Başvurular, Bakanlık bünyesindeki Bilimsel Komisyon tarafından 9 ay içinde gözden geçirilecek.
– Güvenlik Şartı: Gıdanın insan sağlığına zarar vermediği bilimsel verilerle kanıtlanması gerekecek.
– Tüketici Bilgilendirmesi: Yeni ürünlerin, mevcut gıdalarla karşılaştırıldığında besin değeri açısından yanıltıcı olmaması sağlanacak.
– İzleme: Ürün piyasaya sürüldükten sonra gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla izleme gereklilikleri uygulanabilecek.
ÜRETİCİLERİN VERİLERİ KORUNACAK Yenilikçi gıda üreticilerinin haklarını korumak için, yeni bilimsel veriler 5 yıl süreyle korunacak. Bu süre içinde, ilk başvuru sahibinin verileri onaysız başka bir başvuru için kullanılamayacak. Ancak, üreticinin adı, ürün tanımı ve güvenlik değerlendirmesi sonuçları kamuya açık olacak.
GELENEKSEL GIDALARDA ÖZEL PROSEDÜR Uygulamada, başka ülkelerde en az 25 yıl boyunca güvenli tüketim geçmişi olan gıdalar için daha kısa bir bildirim prosedürü izlenecek. Bilimsel Komisyon, 4 ay içinde güvenlik ile ilgili herhangi bir itirazda bulunmazsa, bu gıdalar “geleneksel gıdalar” listesine eklenerek satışına izin verilecek.
GEÇİŞ SÜRECİ VE YAPTIRIMLAR Mevcut işletmelerin yeni düzenlemelere uyum sağlaması için 30 Haziran 2027’ye kadar süre tanınmıştır. Bu tarihten önce piyasaya sürülen ürünler, raf ömrü sona erene kadar satılmaya devam edebilecektir. Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler için 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırımlar uygulanacaktır.
